3 Ιουλίου 2008

Βιβλία σχετικά με τη διδασκαλία κατανόησης κειμένων

Για όποιον ενδιαφέρεται να βελτιώσει την αναγνωστική κατανόηση των μαθητών του, δεν έχω παρά να προτείνω δύο εξαιρετικά βιβλία, που μάλλον δεν πρέπει να έχουν μεταφραστεί στα ελληνικά:

α) Το Mosaic of Thought: The Power of Comprehension Strategy Instruction 2nd edition της Ellin Oliver Keene και της Susan Zimmermann

β) και το Reading with Meaning της Debbie Miller.

Το δεύτερο το έχω ήδη διαβάσει, ενώ το πρώτο το διαβάζω τώρα. Πραγματικά καλύπτουν ένα μεγάλο κενό της ελληνικής εκπαίδευσης. Το μεγάλο τους προσόν, γι' αυτό και τα προτείνω άλλωστε, είναι πως είναι γεμάτα με δειγματικές διδασκαλίες που επεξηγούν λεπτομερέστατα τη θεωρία.

23 σχόλια:

ο δυσλεξικός δάσκαλος είπε...

1. Θα τα μετεφράσουμε εμείς!

2. Η κατανόηση κειμένου δε συνδέεται αμεσα με την αναγνωστική ευχέρεια;;;

Odysseas είπε...

Εγώ πάντως θα πάρω το δεύτερο. Ο λόγος απλός. Είναι το πιο μικρό και το πιο εύκολο...

Πάντως είναι φοβερά βιβλία και καλό θα είναι να τα διαβάσεις. Θα σου αλλάξουν τον τρόπο διδασκαλίας σου. Θα σε βοηθήσουν πολύ και με την ευέλικτη ζώνη. Απ' ότι θυμάμαι εσύ την έχεις μετατρέψει σε ώρα φιλαναγνωσίας.

Odysseas είπε...

Δυσλεξικέ δάσκαλε,

το δεύτερο ερώτημα είναι ρητορικό;

ο δυσλεξικός δάσκαλος είπε...

Πατρινέ , με εκμεταλλεύεσαι...

Από που τα παραγγέλνεις; Από το διαδίκτυο;

Καθόλου ρητορικό! Έχω ασχοληθεί και εγω ολίγον με το θέμα και θυμάμαι πως οι καλοί αναγνώστες έχουν συνήθως και καλή κατανόηση. Άρα το θέμα είναι να "φτιάξουμε" καλούς αναγνώστες. Πέφτω όξω;;;

Ανώνυμος είπε...

Για το δυσλεξικό δάσκαλο. Τα νέα δεδομένα λένε πως φυσικά η ακρίβεια και η ευχέρεια αποκωδικοποίησης παίζουν το ρόλο τους στην αναγνωστική κατανόηση. Μάλιστα μέχρι την Τρίτη τάξη είναι οι βασικότεροι παράγοντες. Από την Τετάρτη και μετά υπάρχει σταδιακή αποσύνδεση των δύο αυτών μεταβλητών και "βαράινουν" περισσότερο το λεξιλόγιο, οι στρατηγικές (μεταγνωστικές και γνωστικές) και τα κίνητρα και συναισθήματα. Υπάρχουν ελληνικές έρευνες.

Γιώργος

Ανώνυμος είπε...

Όσο για τα βιβλία που λέτε υπάρφχουν δεκάδες βιβλία επίσης πολύ καλά γιατί στο εξωτερικό έχουν καταλάβει εδώ και χρόνια πως διαβάζουμε για να κατανοούμε και πως για να κατανοήσουμε δεν χρειάζεται μόνο να διαβάζουμε γρήγορα και με ακρίβεια αλλά λεξιλόγιο και στρατηγικές (όσο βαθύτερης επεξεργασίας γίνεται). Όντας ένας από τους ανθρώπους της ειδικής αγωγής που έχω γίνει γραφικός να μιλάω σε σεμινάρια για στρατηγικές , μεταγνώση και κίνητρα στην αναγνωστική κατανόηση, χαίρομαι που υπάρχουν συνάδελφοι που βρήκαν το δρόμο τους και μάλιστα έχουν τόσο βαθιές ανησυχίες στο θέμα.

Γιώργος

Odysseas είπε...

Δυσλεξικέ δάσκαλε,

προσθέτοντας σ' αυτά που έγραψε ο Γιώργος συμπληρώνω πως αυτά τα βιβλία ασχολούνται αποκλειστικά με 7 μεταγνωστικές δεξιότητες που χρησιμοποιούν οι ώριμοι αναγνώστες προκειμένου να κατανοήσουν οποιοδήποτε κείμενο. Στόχος τους είναι η διδασκαλία αυτών των στρατηγικών στους μαθητές αν είναι δυνατόν ακόμα και από την πρώτη δημοτικού. Το σημαντικότερο προσόν τους για μένα είναι πως δεν είναι μόνο θεωρητικά αλλά δείχνουν στον αναγνώστη τους πως μπορούν όλα αυτά να γίνουν πράξη.


Φίλε Γιώργο,

μπορείς να προτείνεις κανένα βιβλίο σχετικά με διδασκαλία στρατηγικών, μεταγνωστικών και μη, και κάτι σχετικό με μαθησιακές δυσκολίες στα μαθηματικά πέραν του Αγαλιώτη; Είναι άσχημο να ψωνίζεις στα τυφλά από το amazon. Γνωρίζεις ακόμα αν υπάρχουν αντιστοιχα βιβλία στα ελληνικά με αυτά που προτείνω εγώ για την ανάγνωση;

ο δυσλεξικός δάσκαλος είπε...

Γιώργο , ευχαριστώ για τις πληροφορίες! Εννοείται πως χωρις κατανόηση δεν υπάρχει ανάγνωση. Ανάγνωση = Κατανόηση

Οδυσσέα , το ότι αυτά τα βιβλία έχουν πρακτικά παραδείγματα το θεωρώ μεγάλο ατού! Μου φαίνεται θα ξεσκονίσω και 'γω τις σημειώσεις που έχω σχετικά με το θέμα...

Ανώνυμος είπε...

Μια καλή προσπάθεια είναι της παρέδρου του ΠΙ της κ. ΚΟυλουμπαρίτση "Κουλουμπαρίτση, Α. (2003). Η κατανόηση στο Αναλυτικό Πρόγραμμα στα Σχολικά Βιβλία και στη Σχολική Πράξη. Αθήνα: Γρηγόρης.". Δυστυχώς στα ελληνικά δεν έχουμε πολλές δουλειές (είναι μέσα στα σχέδια της ομάδας της κ. Παντελιάδου από το Τμήμα Ειδικής Αγωγής του Βόλου, στην οποία ανήκω να γραφτούν κάποια πρακτικά πράγματα). Για μια πρόχειρη ματιά δείτε κάποιες παλιότερες δουλειές
http://super.education.googlepages.com/strategy_mbotsas.ZIP
http://vchristinakis.googlepages.com/protokola_mbotsas.zip
http://super.education.googlepages.com/gnostika_metagnostika_teen_mbotsas.ZIP

Όσο για ξένη βιβλιογραφία (στο χώρο της κατανόησης που είναι και το διδακτορικό μου) ένα καλό βιβλίο είναι των Cathy Collins Block & Michael Pressley (2002) Comprehension instruction - Research based best practices, Guilford Press.

Γιώργος

Ανώνυμος είπε...

Κάτι ακόμη που ξέχασα να γράψω πριν. Έχουμε πολλά δεδομένα (και εμπειρικά) που μας βεβαιώνουν πως όταν διδάσκουμε στρατηγικές (ποτέ ξεχωριστά από το υπόλοιπο μάθημα) θα πρέπει να λαμβάνουμε υπόψη κίνητρα και συναισθήματα και να διφοροποιούμε τη διδασκαλία μας.

Μεγάλη συζήτηση, αλλά χαίρομαι που σ' αυτό το blog οι συζητήσεις είναι τόσο σοβαρές και βαθιές.

Αν στις συναντήσεις μας με τους συμβούλους και άλλους στα σχολειά μας γίνονταν τόσο σημαντικές συζητήσεις πιστεύω πως το επίπεδο της καθημερινής διδακτικής πρακτικής στο ελληνικό σχολείο θα ήταν δυσθεώρητη από άλλους συναδέλφους του εξωτερικού.

Γιώργος

Odysseas είπε...

Γιώργο, σ' ευχαριστώ για τα καλά σου λόγια και την άμεση ανταπόκρισή σου στα ερωτήματά μου. Θα δημοσιεύσω το σχόλιό σου σε ανάρτηση ώστε να δουν περισσότεροι τις προτάσεις σου.

Μιας και μιλάς για κίνητρα έχω γράψει στο blog μου κάποιες αναρτήσεις σχετικά με τα κίνητρα των μαθητών (βλέπε εδώ) και θα ήθελα τη γνώμη σου, αν δεν βαριέσαι να διαβάζεις καλοκαιριάτικα.

Ανώνυμος είπε...

Οδυσσέα καταπληκτική δουλειά θα πρόσθετα μόνο δύο πραγματάκια.
Πρώτον, την απόδοση αιτιολογικών προσδιορισμών επιτυχίας και επιτυχίας. Όλοι μας αποδίδουμε κάπου την επιτυχία μας ή/και την αποτυχία μας. Οι πιο συνηθισμένοι προσδιορισμοί είναι στην ικανότητά μας, στην προσπάθεια, στην τύχη, στη δυσκολία/ευκολία του έργου και στους σημαντικούς "άλλους". Τα παιδιά με ΜΔ αποδίδουν την αποτυχία τους στην ικανότητά τους και την επιτυχία τους στην τύχη ή στους άλλους. Αυτό είναι ένα δύσκαμπτο προφίλ που οδηγεί νομοτελειακά στη "μαθημένη αβοηθησία". ΣΤην κατάσταση δηλαδή, όπου το παιδί είναι πεπεισμένο πως δεν έχει καμιά πιθανότητα επιτυχίας.
Το δεύτερο στοιχείο είναι πως υπάρχει πολύ σημαντική "έμμεση" αλλά ισχυρή σχέση μεταξύ κινήτρων, χρήσης στρατηγικών και επίδοσης στην κατανόηση(Μπότσας, 2007).

Μάλιστα υπάρχει μια αλληλεπίδραση μεταξύ όλων των πεποιθήσεων κινήτρων που αναφέρεις στο post που μου υπέδειξες. Δηλαδή, ένα παιδί που δεν τα καταφέρνει καλά εξαιτίας της Μαθησιακής Δυσκολίας, έχει χαμηλές πεποιθήσεις αυτοαποτελεσματικότητας. Ξέρει πως δεν θα τα καταφέρει, θέτει χαμηλούς στόχους, οδηγείται σε χαμηλή προσπάθεια και δεν επιτυγχάνει. Ακόμη, έρχεται προσανατολισμένος /η στην αποφυγή της αποτυχίας, έτσι προσπαθεί να αποφύγει μια νέα αποτυχία και έτσι δεν εμπλέκεται με νέα έργα. Προσπαθεί να ξεφύγει και να μην εμπλακεί (αυτό το προφίλ φαίνεται πως το παιδί είναι τεμπέλης) για να μην αποτύχει ξανά. Δεν γράφει τις ασκήσεις, τις εργασίες κλπ. Δεν επιμένει στην εμπλοκή με έργα μέσης δυσκολίας και δεν αποδίδει σημαντική αξία σε ακαδημαϊκά έργα (δεν καταλαβαίνει γιατί πρέπει να κάνει γλώσσα, φυσική, μαθηματικά κλπ.).
Τέλος, αποδίδει την αποτυχία του αποκλειστικά στον εαυτό του (ικανότητα) και την όποια επιτυχία στην τύχη ή στους άλλους. Αυτό οδηγεί στη δημιουργία της πεποίθησης ότι θα αποτύχει σίγουρα και σε κάποια επόμενη προσπάθεια. Φυσικά, αυτή η κατάσταση οδηγεί στη δημιουργία "αυτοεκπληρούμενων πεποιθήσεων" (Πυγμαλίωνας στην τάξη) που θα εκπληρωθούν. Η νέα αποτυχία, θα εδραιώσει και θα ενδυναμώσει την απόδοση της αποτυχίας στην ικανότητα και θα οδηγήσει στη "μαθημένη αβοηθησία".

Για μια ερευνητική ματιά και αφού είσαι τόσο εξοικειωμένος με τον προσανατολισμό στον στόχο κοίταξε ένα άρθρο που γράψαμε με την Παντελιάδου

http://users.thess.sch.gr
/gbotsas/pdfs
/2003_39_477.pdf


Γιώργος

Odysseas είπε...

Γιώργο, πολύ σημαντικά τα όσα πρόσθεσες. Γιατί δεν φτιάχνεις και ένα δικό σου blog; Από ό,τι βλέπω δεν έχεις πρόβλημα στο γράψιμο και οι γνώσεις σου πάνω στην ειδική αγωγή θα ήταν πολύτιμες για όλους τους εκπαιδευτικούς. Υπάρχουν πολλοί που ενδιαφέρονται για τις μαθησιακές δυσκολίες μα δεν υπάρχει το αντίστοιχο επιμορφωτικό υλικό.

Ανώνυμος είπε...

Έχω φτιάξει αλλά εκτός του ότι φέτος η κατάσταση ήταν δραματική (άπειρο τρέξιμο με την υποστήριξη του διδακτορικού, τα σεμινάρια της επιμόρφωσης για τις Μαθησιακές Δυσκολίες και η διεύθυνση του σχολείου). Δεν υπάρχει πραγματικά χρόνος. Πιστεύω πως φέτος θα έχω χρόνο να δουλέψω περισσότερο σ' αυτόν τον τομέα. Το βλογ είναι gbotsas.blogspot.com


Γιώργος

Odysseas είπε...

Γιώργο,

καταρχήν συγχαρητήρια για τη δημοσίευση. Δύσκολα βρίσκεις άρθρα ελλήνων επιστημόνων σε έγκυρα επιστημονικά περιοδικά.

Δεύτερον, από την ως τώρα εμπειρία μου μου φαίνεται λογικό πως ο προσανατολισμός στόχου δεν συνδέεται με το βαθμό αναγνωστικής κατανόησης στους μαθητές με προβλήματα στην ανάγνωση. Όπως γράφεις και εσύ η σοβαρότητα του προβλήματος είναι τέτοια που ακυρώνει την όποια χρήση στρατηγικών. Πιθανότατα το κύριο πρόβλημα αυτών των μαθητών αφορά στην αποκωδικοποίηση και όχι στην κατανόηση. Πιστεύω δηλαδή ότι η όποια παρέμβαση θα πρέπει να στοχεύει σε λειτουργίες όπως η φωνολογική επίγνωση κατά κύριο λόγο, ώστε να υπάρξει ένα θεμέλιο πάνω στο οποίο θα χτιστούν οι γνωστικές και μεταγνωστικές στρατηγικές.

Βέβαια το κύριο θέμα παραμένει. Πώς θα βοηθήσει ο δάσκαλος της τάξης αυτά τα παιδιά; Μια προσπάθεια που ξεκίνησα φέτος για πρώτη φορά αναλύεται εδώ. Θα ήθελα τη γνώμη σου.

Ανώνυμος είπε...

Πολύ σωστή λογική έχει αυτό το post. Για να βοηθήσω λίγο παραπάνω θα σημείωνα ότι η λογική πως πρέπει να στοχοθετούμε με βάση όλα τα παιδιά και να προσαρμόζουμε για τα παιδιά με ΜΔ είναι η νέα αντίληψη περί "διαφοροποιημένης διδασκαλίας, αλλά και πιο πριν της αλλαγής του τρόπου αξιολόγησης - διάγνωσης (ανταπόκριση στη διδασκαλία Response to Instruction).

Επειδή πραγματικά βλέπω πως το Blog έχει πολύ μεγάλη απήχηση σας σημειώνω τις συνδέσεις για τα τρία τεύχη που δώσαμε ως υλικό στο πρόγραμμα του Παιδαγωγικού Τμήματος της Ειδικής Αγωγής.

http://www.specialeducation.gr/files
/teyxos_c.pdf

http://www.specialeducation.gr/
files/teyxos_b.pdf

http://www.specialeducation.gr/
files/teyxos_a.pdf


Μπορούμε να συζητήσουμε συγκεκριμένες πρακτικές και να οργανώσουμε κάτι πιο σύνθετο (κανένα site reference κλπ.)


Γιώργος

Odysseas είπε...

Γιώργο, το υλικό που γράφεις στο σχόλιό σου το έχω γράψει σε προηγούμενη ανάρτησή μου, καθώς συμμετείχα στο σεμινάριο που είχε διοργανώσει η Παντελιάδου.

Όσον αφορά τη διαφοροποιημένη διδασκαλία, αν και δεν την έχω μελετήσει τόσο καλά όσο θα ήθελα (κυρίως έχω ασχοληθεί με τα μαθησιακά προφίλ και τις θεωρίες πολλαπλής νοημοσύνης), έχω κάποιες επιφυλάξεις για το κατά πόσο μπορεί να αντικαταστήσει την εξατομικευμένη διδασκαλία. Λόγου χάρη αν έχεις στην Ε΄ τάξη κάποιο παιδί που δεν γνωρίζει ποιο είναι το ρήμα, τότε τι κάνεις; Δεν πρέπει η παρέμβασή σου να είναι εξατομικευμένη όσο αφορά στο μάθημα της Γλώσσας; Αφήνω ασχολίαστες περιπτώσεις παιδιών που δεν μπορούν καν να διαβάσουν σε τόσο μεγάλη τάξη.

Για την ανταπόκριση στη διδασκαλία έχεις απόλυτο δίκιο έπρεπε να μπει.

Όταν γράφεις:
"Μπορούμε να συζητήσουμε συγκεκριμένες πρακτικές και να οργανώσουμε κάτι πιο σύνθετο (κανένα site reference κλπ.)"
τι ακριβώς έχεις κατά νου;

Ανώνυμος είπε...

Πρέπει να παίρνουμε κάποιες "πολιτικές" αποφάσεις κατά το σχεδιασμό του προγράμματος ενός παιδιού. Ένα κομμάτι σίγουρα θα πρέπει να είναι εξατομικευμένο (κυρίως όταν το παιδί βρίσκεται στις πρώτες τάξεις και μέχρι να δομήσει έναν "καλό" τρόπο ανάγνωσης, γραφής κλπ. Όμως όταν το παιδί βρίσκεται στην ομάδα πρέπει να λειτουργήσει ακαδημαϊκά. Ένας καλός τρόπος αντίδρασης (διδακτγικής εννοώ) είναι η διαφοροποίηση στη διδασκαλία σε συνδυασμό με συγκεκριμένες πρακτικές κυρίως ομαδοσυνεργατικές (jig saw, λογική του μέντορα, διδασκαλία συνομηλίκων κλπ.)

Συζητούσα με γονείς και συναδέλφους πριν δύο χρόνια (εδώ και στην Κύπρο) και μια ιδέα είναι να ξεκινήσουμε fora συζήτησης για τέτοια θέματα ή / και βάση με πρακτικές και σχέδια διδασκαλίας τα οποία θα μπορούμε να μοιραζόμαστε, μεταφράσεις σημαντγικών άρθρων κλπ.

Βέβαια αυτά όλα προϋποθέτουν πολλή δουλειά και προς στιγμή το blog σου μπορεί να καλύψει πολλές από τις ανάγκες όλων μας.

Γιώργος

Ανώνυμος είπε...

Φίλε ΟΔΥΣΣΕΑ σου απαντώ εδώ για το post στο δικό μου blog, σχετικά με την προσβασιμότητα.

Όλες οι πόλεις στην Ελλάδα έτσι έγιναν, απροσπέλαστες. Όμως να πάρει η ευχή, θυμάμαι τα χρόνια που πήγαινα σχολείο (γυμνάσιο και λύκειο) και είχαμε μέσα στην τάξη μας (απόλυτα ενταγμένους) συμμαθητές μας με προβλήματα όρασης (ολική τύφλωση) δεν είχαν κανένα πρόβλημα να έλθουν από τη Σχολή Τυφλών μέχρι το 1ο Λύκειο Θεσ/νίκης (4 - 5 στάσεις με το λεοφωρείο), να διαβάσουμε μαζί τα μαθήματα και να πάμε σχολείο. Τώρα τα πράγματα είναι πολύ άσχημα. Να φανταστείς στην οδό Βασ. Όλγας που είχαν τοποθετηθεί ειδικά ηχητικά σήματα στις διαβάσεις πεζών για άτομα με προβλήματα όρασης τα καταστρέφουν (μάλλον οι περιπτεράδες και οι περίοικοι) γιατί λέει τους ενοχλούν.

Γι' αυτό θυμώνω και έβαλα αυτό το post στο blog.

Γιώργος

Odysseas είπε...

Γιώργο, κάπως έτσι σκεφτόμουν και εγώ τη σχέση μεταξύ εξατομικευμένης και διαφοροποιημένης διδασκαλίας.

Σχετικά με το δεύτερο σκέλος του σχολίου σου πιστεύω πως η λύση είναι να φτιαχτεί κάτι αντίστοιχο με τη Βικιπαίδεια και να αφορά προβλήματα που αντιμετωπίζουμε όλοι στο σχολείο. Ένα προσχέδιο έχω φτιάξει εδώ αν και θα μπορούσε να φτιαχτεί και στη Βικιπαίδεια.

Πάντως πριν ξεκινήσει μια τέτοια προσπάθεια πρέπει να υπάρξει σωστός σχεδιασμός.

Αν δεν είσαι ενήμερος σχετικά με τη τεχνολογία wiki δες το βίντεο στην ιστοσελίδα που σε παραπέμπω.

ο δυσλεξικός δάσκαλος είπε...

Επιτέλους , βρήκα τις καταχωνιασμένες μου σημειώσεις! Είναι από το βιβλίο "strategies for teaching students with learning and behavior problems" των Bos S. Candace and Vaughy Sharon. Έχει αρκετή θεωρία αλλά ευτυχώς έχει και παραδείγματα.

Οδυσσέα , καλή ιδέα το wiki αλλά χρειάζεται πολύ χρόνο και πολλά ατομα...

Ανώνυμος είπε...

Συμφωνώ κι εγώ με το δυσλεξικό δάσκαλο. Είναι πολύ καλή δουλειά αλλά με πολύ τρέξιμο. Παρ' όλα αυτά από Σεπτέμβριο το βλέπουμε. Να πάμε και στη Χαλκιδική βρε παιδιά.

Γιώργος

Odysseas είπε...

Θα συμφωνήσω μαζί σας. Από το Σεπτέμβρη θα το ξαναδούμε.