Περί μαθησιακών δυσκολιών

Πρόσφατα έπεσα πάνω στο ιστολόγιο Περί μαθησιακών δυσκολιών της Σοφίας. Εξαιρετικό. Η Σοφία δηλώνει στο προφίλ της ειδική παιδαγωγός και από ό,τι φαίνεται δουλεύει με πολύ μεράκι. Επιπλέον μας προτρέπει να τη ρωτήσουμε ό,τι θέλουμε. Τι περιμένουμε λοιπόν;

Κοινωνικό Δίκτυο για τη διδασκαλία των Φυσικών Επιστημών

Μόλις μπαίνεις στο blog μου, φίλε αναγνώστη, πάνω δεξιά αντικρίζεις ένα λευκό ορθογώνιο πλαίσιο με την επιγραφή: «Διδάσκοντας Φυσικές Επιστήμες». «Τι είναι πάλι αυτό;» αναρωτιέσαι.

Μη διστάζεις, μπες. Αν είσαι ΠΕ04, φτιάχτηκε ειδικά για σένα από τον Βαγγέλη Κολτσάκη και τον Γιώργο Παναγιωτακόπουλο (τα ονόματα αναγράφονται με αλφαβητική σειρά). Φυσικοί και οι δύο που αγαπούν τις Φ.Ε. και τη διδασκαλία τους. Έστησαν, λοιπόν, ένα κοινωνικό δίκτυο με έναν απλό σκοπό στο νου τους. Να επικοινωνήσεις με συναδέλφους εκτός του σχολείου σου, να παρουσιάσεις τις ιδέες σου, να κρίνεις τις ιδέες των άλλων, να βρεις και να μοιράσεις υλικό, να κάνεις, τελικά, καλύτερα τη δουλειά σου μέσα από τη διαδικτυακή επικοινωνία.

Αν είσαι δάσκαλος, σαν κι εμένα, στο συνιστώ ανεπιφύλακτα. Επιτέλους, βρέθηκε ένας χώρος που μπορούμε να στέλνουμε τις απορίες των μαθητών μας και τις δικές μας και να μας τις απαντούν. Βρέθηκε ένας χώρος για να συζητάμε για τις Φ.Ε., τη Γεωγραφία, τα προγράμματα περιβάλλοντος και αγωγής υγείας, τη Διαθεματικότητα και τις Φ.Ε., τα προβλήματα που συναντάμε στο Δημοτικό κατά τη διδασκαλία των Φ.Ε. Ακόμα πιο σημαντικό είναι πως βρέθηκε, επιτέλους, ένας χώρος όπου πρωτοβάθμιοι και δευτεροβάθμιοι μπορούν να σπάσουν τα στεγανά και να επικοινωνήσουν μεταξύ τους. Απ’ αυτήν την επικοινωνία μόνο θετικά μπορούν να προκύψουν.

Αν είσαι της ειδικής αγωγής, σε ψάχνουμε όλοι μας. Μπορείς να κρίνεις τη δουλειά μας από μια άλλη οπτική γωνία, που εμείς συχνά παραβλέπουμε, αλλά την έχουμε ανάγκη.

Αν, τέλος, είσαι κάποιος άλλος, μπες και εξερεύνησε. Χρειαζόμαστε κι άλλες τέτοιες πρωτοβουλίες και για άλλα μαθήματα. Ποιος ξέρει; Μπορεί την επόμενη πρωτοβουλία να την αναλάβεις εσύ!

Παραγωγή Γραπτού Λόγου

Ένα μόνιμο πρόβλημα στα γλωσσικά μαθήματα είναι η βελτίωση του γραπτού λόγου των μαθητών. Πέρα από το γράψιμο κειμένων, τι ασκήσεις μπορείς να δώσεις στα παιδιά, ώστε τα γραπτά τους να γίνουν καλύτερα; Από την πλευρά μου φέτος για πρώτη φορά έκανα το εξής: Πήρα ανώνυμα αποσπάσματα από κείμενα των παιδιών, (παρατίθενται στο τέλος) και τα έδωσα στην τάξη για να τα διορθώσουν οι ίδιοι οι μαθητές. Φυσικά, δεν τα άφησα χωρίς οδηγίες. Τους επεσήμανα ότι πιθανότατα αυτό που χρειάζεται να κάνουν είναι να βάλουν περισσότερες τελείες –πολλά παιδιά στο Δημοτικό γράφουν χρησιμοποιώντας μεγάλες περιόδους– και να σβήσουν ή να αντικαταστήσουν λέξεις που επαναλαμβάνουν συχνά.

Αφού τους έδωσα τις οδηγίες, τα άφησα να δουλέψουν. Τριγύριζα ανάμεσα στα θρανία παρατηρώντας τα, ενώ κάποιες φορές με καλούσαν και τα ίδια. Στη συνέχεια, εντοπίζαμε τα λάθη κάθε κειμένου. Λόγου χάρη, στο πρώτο κείμενο επαναλαμβάνεται δύο φορές η λέξη πατέρας, ενώ χρειάζεται να μπουν και κάποιες τελείες. Στο τέλος, σχολιάζαμε όλοι μαζί τις διορθώσεις τους.

Το αποτέλεσμα ξεπέρασε τις προσδοκίες μου. Βεβαίως, είναι ακόμα νωρίς για συμπεράσματα. Για παράδειγμα, δεν ξέρω πώς αισθάνεται ή πώς θα αντιδράσει ένας μαθητής, όταν ξέρει ότι διορθώνουν το δικό του κείμενο αυτή τη στιγμή οι συμμαθητές του. Επίσης, εμφανίστηκαν και κάποια πειράγματα. Κατάφερα να τα ελέγξω, αλλά δε θα τα καταφέρνω πάντα. Ένας τρόπος αντιμετώπισης αυτών των προβλημάτων είναι να τροποποιώ τα κείμενα πριν τους τα δώσω. Πρόκειται όμως για μια χρονοβόρα λύση. Μια άλλη σκέψη είναι να κρατήσω τα τωρινά λάθη για να τα χρησιμοποιήσω σε άλλη τάξη. Βολικό για τη δευτεροβάθμια, αλλά όχι για μένα – τουλάχιστον στην παρούσα φάση.

Πάντως, παρά τα εμπόδια τη θεωρώ πολύ καλή άσκηση. Μια επέκτασή της θα ήταν η ακριβώς αντίθετη εργασία. Να δίνουμε, δηλαδή, ένα καλογραμμένο κείμενο και τα παιδιά να εξηγούν πώς κατάφερε ο συγγραφέας-μαθητής να μας κερδίσει. Πιθανότατα, θα το επιχειρήσω την επόμενη φορά.




Ξαφνικά άκουσε κάτι να γκρεμίζεται έτρεξε να δει που ήταν ο πατέρας της μα ήταν αργά οι πέτρες που έπεσαν από την οροφή είχαν πλακώσει τον πατέρα της.

Ένα πρωί με την οικογένειά μου είχα πάει στο δάσος. Για να δω τι μυστηριώδη πράγματα είχε η φύση. Το δάσος μας ήταν πάρα πολύ κοντά και γι’ αυτό σε πέντε λεπτά είχαμε φτάσει στο δάσος με τα πόδια. Ο αδερφός μου μπήκε στο δάσος ύστερα ακολουθήσαμε κι εμείς.

Μετά προχωρούσε η μέρα κανονικά η μαμά μαγείρευε, η Λιάνα έπαιζε με το laptop, ο μπαμπάς έβλεπε αθλητικά και εγώ έφτιαχνα ουρανοξύστες με το ντόμινο. Μετά μπήκαμε στο αυτοκίνητο και πηγαίναμε στον ξάδερφό μου για να παίξω, εκεί τα ξέχασα όλα έπαιξα ποδόσφαιρο, μπάσκετ πλακώσαμε στο ξύλο τον ξάδερφό μου, μέχρι και υπολογιστή έπαιξα. Πέρασα τέλεια. Μετά είχα να πάω στο πάρτι του Άρη.

Τρεις παρουσιάσεις για τη δομή της ύλης

Όταν ήμουν στην Κεφαλλονιά πριν τέσσερα χρόνια, δίδαξα την ατομική δομή της ύλης –δηλαδή, τα μόρια, τα άτομα και τα υποατομικά σωματίδια– σε μαθητές της Ε΄ δημοτικού.

Αν και τώρα πια πιστεύω πως ο μικρόκοσμος δεν πρέπει να διδάσκεται στο Δημοτικό, από την προσπάθειά μου προέκυψαν τρεις παρουσιάσεις:

Ο μικρόκοσμος

View more presentations from ellogosellogos.

Φορτίο

View more presentations from ellogosellogos.

Ηλεκτρικό ρεύμα

View more presentations from ellogosellogos.

Τις δημοσιεύω για πρώτη φορά, αναζητώντας την κριτική σας. Λάθη φυσικά κι υπάρχουν, αφού δεν είμαι φυσικός επιστήμονας. Αυτά ψάχνω. Επιπλέον θα με ενδιέφερε να μάθω αν οι συγκεκριμένες παρουσιάσεις μπορούν να χρησιμοποιηθούν στο γυμνάσιο.

Περί των τύπων του Εμβαδού

Σαν μαθητής, τους τύπους του εμβαδού τους θυμόμουν όλους, ακόμα και αυτόν του κύκλου. Φυσικά σαν γνήσιο τέκνο του εκπαιδευτικού μας συστήματος δεν είχα αναρωτηθεί ποτέ πώς δημιουργήθηκαν. Μου αρκούσε που τους ήξερα. Τα χρόνια πέρασαν, μπήκα στο Παιδαγωγικό, διορίστηκα δάσκαλος και κάπου σ’ αυτήν την πορεία το ανακάλυψα. Δεν θυμάμαι ακριβώς τη στιγμή. Θυμάμαι όμως καλά το συναίσθημα. Ήταν κάτι που έπρεπε οπωσδήποτε να το μοιραστώ με τους μαθητές μου.

Βεβαίως, αυτό που είναι απλό για μένα, δεν είναι απαραίτητα απλό και για τους μαθητές. Ειδικά φέτος μου γεννήθηκαν διάφοροι προβληματισμοί σχετικά με την ανακάλυψη των τύπων του εμβαδού και θα ήθελα να τους μοιραστώ.

Ο πρώτος αφορά την προϋπάρχουσα γνώση. Για παράδειγμα, ο τύπος του τριγώνου (το εμβαδό του τριγώνου θα χρησιμοποιήσω σ’ όλη την ανάρτηση σαν παράδειγμα) εξάγεται εύκολα, αν ξέρεις τον τύπο του παραλληλογράμμου. Κι αν φυσικά είσαι μεγάλος. Για τα παιδιά δεν είναι το ίδιο εύκολο. Γιατί;

Καταρχάς, τα παιδιά δεν είναι εξοικειωμένα με τη διαδικασία μετασχηματισμού του τριγώνου σε παραλληλόγραμμο. Είναι κάτι που το κάνουν πρώτη φορά, άρα δεν υπάρχουν οι απαιτούμενες προϋπάρχουσες γνώσεις για να κατανοήσουν την όλη διαδικασία. Για να αντιμετωπίσω αυτό το πρόβλημα, σε επόμενη διδασκαλία θα δώσω χρόνο στα παιδιά να κατασκευάσουν ορθογώνια ή παραλληλόγραμμα δίνοντάς τους τα υπόλοιπα γεωμετρικά σχήματα (τρίγωνα, παραλληλόγραμμα, τραπέζια, κανονικά πολύγωνα). Εννοείται πως πουθενά δε θα εμπλακεί η έννοια του εμβαδού. Θα είναι κάτι σαν παιχνίδι.

Επιπλέον, τα παιδιά δεν έχουν ξανασυναντήσει τους συγκεκριμένους τρόπους εξαγωγής τύπων. Ίσως αυτό το εμπόδιο να ξεπεραστεί, αν τα παιδιά έχουν μπροστά τους και την αρχική εικόνα του τριγώνου, εκτός από τα δύο τρίγωνα που χρησιμοποιούν ήδη για να σχηματίσουν το παραλληλόγραμμο, ώστε να συγκρίνουν, για παράδειγμα, το ύψος του αρχικού τριγώνου με το ύψος του παραλληλογράμμου. Βοηθητικά στοιχεία είναι σίγουρα και τα χρώματα, π.χ. να χρωματίζεται στην αρχή της διαδικασίας το ύψος του τριγώνου.

Ευτυχώς, φέτος πέρα από προβληματισμούς έκανα και μια σημαντική παρατήρηση κατά τη διάρκεια της διδασκαλίας του εμβαδού του τριγώνου, που εν μέρει λύνει τα προαναφερόμενα προβλήματα. Μόλις τα παιδιά τελείωσαν τις δραστηριότητες του βιβλίου, διαπίστωσα στη συζήτηση που ακολούθησε ότι η συντριπτική πλειοψηφία δεν είχε καταλάβει τίποτα. Τη στιγμή της κορύφωσης του εκνευρισμού μου αποφάσισα να επαναλάβει όλη η τάξη τη δεύτερη δραστηριότητα (βλέπε εδώ σελ. 151). Ήταν ένας τρόπος εκτόνωσης για μένα, που είχε όμως θεαματικά αποτελέσματα.

Βεβαίως, τέτοιες πρακτικές δεν παύουν να είναι χρονοβόρες. Αναρωτιέμαι τελειώνοντας, μήπως υπάρχει κανένας στη διαδικτυακή μας κοινότητα που να γνωρίζει κάποιο πρόγραμμα γεωμετρίας για να επιταχύνουμε τα πράγματα;

Γιατί δε δείχνουμε τη δουλειά μας;

Φανταστείτε έναν κόσμο στον οποίο ο Φλέμινγκ θα κρατούσε επτασφράγιστο μυστικό την πενικιλίνη ή ο Μπελ το τηλέφωνο και οι αδελφοί Ράιτ θα καταχώνιαζαν σε κάποιο συρτάρι τα μυστικά της αεροναυπηγικής. Μας φαίνεται αδιανόητο. Ξέρουμε πως η επιστήμη προχωρά ανακοινώνοντας δημόσια τα αποτελέσματά της. Ωστόσο, καθημερινά χιλιάδες εκπαιδευτικοί κάνουμε ακριβώς το αντίθετο. Κρύβουμε επιμελώς το έργο μας από τα μάτια των άλλων.

Θα μου αντιτείνετε πως αρκετοί συνεργάζονται, ειδικά στην Α΄ Δημοτικού, μοιράζονται τις φωτοτυπίες τους ή ολόκληρα σχολεία συμμετέχουν σε περιβαλλοντικά και άλλα καινοτόμα προγράμματα. Δεν το αρνούμαι. Δεν έχω όμως αυτό στο νου μου. Πόσοι από μας καλούμε άλλους εκπαιδευτικούς στην τάξη μας για να μας παρακολουθήσουν; Οι τάξεις μας παραμένουν όλο το χρόνο ερμητικά κλειστές. Γιατί;

Σίγουρα είναι δικαίωμά μας να κλείνουμε την πόρτα. Χρειάζεται. Δεν είναι δυνατόν να μπαίνει όποιος θέλει, όποτε θέλει. Μα εδώ δεν πρόκειται γι' αυτό. Η πόρτα δεν μένει κλειστή για να έχουμε την ησυχία μας. Την κλείνουμε για να κρύψουμε τις αδυναμίες μας, να προστατεύσουμε τον εαυτό μας, να φαινόμαστε και προπάντων να πιστεύουμε ότι είμαστε αλάνθαστοι.

Πώς όμως θα βελτιωθούμε, αν δεν εκτεθούμε; Λέμε συνέχεια στους μαθητές μας ότι δεν πειράζει αν κάνουν λάθος, μα εμείς είμαστε οι πρώτοι που δεν το εφαρμόζουμε σ' εμάς. Θυμάμαι μια ρήση του Νίτσε, που διάβασα στην εφηβεία μου. Περίπου έλεγε τα εξής: "Όπως το φίδι αν δεν αλλάζει δέρμα πεθαίνει, έτσι και το πνεύμα αν δεν αλλάζει ιδέες νεκρώνεται".

Μα εκτός από την κριτική υπάρχει και ο θαυμασμός. Το έργο μας είναι άυλο, φευγαλέο. Αν δεν το δει κάποιος, χάνεται. Πόσες υπέροχες διδασκαλίες έχουν εξαφανιστεί; Γιατί να χαθούν κι άλλες;

Διδάσκοντας Μαθηματικά

Έχω αρκετά βιβλία πάνω στην Διδακτική των Μαθηματικών αλλά το "Διδάσκοντας Μαθηματικά" από τις εκδόσεις Επίκεντρο του John Van De Walle είναι απλά το καλύτερο. Πρώτον, ο συγγραφέας αναλύει σύντομα με έξοχο όμως τρόπο το θεωρητικό κομμάτι της διδασκαλίας των Μαθηματικών. Δεύτερον, το μεγαλύτερο μέρος του βιβλίου επικεντρώνεται σ' αυτό που ενδιαφέρει όλους μας στη δουλειά μέσα στην τάξη, προτείνοντας πολλούς πιθανούς τρόπους διδασκαλίας των μαθηματικών εννοιών.

Μόνο ένα ψεγάδι του βρίσκω. Επειδή ο συγγραφέας είναι Αμερικανός, εξυπακούεται πως το βιβλίο περιέχει και κεφάλαια που δεν αφορούν την ελληνική πραγματικότητα. Ελπίζω, ωστόσο, το γεγονός αυτό να μη σας αποτρέψει από την αγορά του. Τα αξίζει τα λεφτά του και με το παραπάνω.

Για όποιες απορίες μπορεί να έχετε, μη διστάσετε να γράψετε κάποιο σχόλιο.