Τι άλλο να προσέξουμε όταν χρησιμοποιούμε εικόνες στη διδασκαλία μας; - Το φαινόμενο του διαχωρισμού της προσοχής

Ένα ακόμα κλασικό φαινόμενο που πρέπει να προσέξουμε στη διδασκαλία μας σύμφωνα με τη Γνωστική Θεωρία του Φορτίου (Cognitive Load Theory) είναι το Φαινόμενο της Διάσπασης της Προσοχής (Split-attention effect). Με απλά λόγια: 

• Όταν μαθαίνουμε πληροφορίες που συνδέονται μεταξύ τους, πρέπει να προσέχουμε να βρίσκονται μαζί στον χώρο και στον χρόνο. 

Τι σημαίνει αυτό; Ας εξετάσουμε τις δύο παρακάτω φωτογραφίες. Στη δεξιά φωτογραφία ο μαθητής πρέπει να κοιτάξει τον χάρτη, να θυμάται πού περίπου βρίσκεται ο αριθμός 9, από εκεί να βρει το 9 στο υπόμνημα, να διαβάσει ότι γράφει «Πελοπόννησος» και μετά να ξαναπάει στην εικόνα για να βρει τον αριθμό 9, ενώ ταυτόχρονα να θυμάται και τη λέξη «Πελοπόννησος». Όλη αυτή η διαδικασία γεμίζει τη μνήμη εργασίας του μαθητή με άχρηστες πληροφορίες —ποια λέξη αντιστοιχεί στον αριθμό 9—, με αποτέλεσμα να δυσκολεύεται να μάθει τις Περιφέρειες της Ελλάδος. Στον αντίποδα, στην αριστερή φωτογραφία τα ονόματα είναι στο ίδιο ακριβώς σημείο με τα γεωγραφικά διαμερίσματα που πρέπει να μάθει μαθητής και το μάτι δεν αναγκάζεται να πηγαινοέρχεται ανάμεσα στο όνομα και το γεωγραφικό διαμέρισμα. Επομένως, η μνήμη εργασίας του συγκρατεί μόνο αυτά που πρέπει να μάθει με αποτέλεσμα να μάθει πολύ πιο γρήγορα τα γεωγραφικά διαμερίσματα. 

Το φαινόμενο αυτό δεν εμφανίζεται μόνο με τις εικόνες αλλά και με τον χρόνο. Π.χ., αν δημιουργήσουμε τρεις διαφορετικούς χώρους στην τάξη μας, ανακοινώσουμε στους μαθητές τι ακριβώς πρέπει να κάνουν σε κάθε χώρο και μετά τους πούμε να πάνε με τη σειρά σε κάθε χώρο, το πιθανότερο είναι ότι θα έχουν ξεχάσει τις οδηγίες. Αυτό το πρόβλημα λύνεται πολύ εύκολα αν σε κάθε χώρο είναι γραμμένες οι κατάλληλες οδηγίες. Έτσι οι οδηγίες με τον χώρο εργασίας συνυπάρχουν χρονικά και δεν υπερφορτώνεται η μνήμη εργασίας, καθώς ο μαθητής δεν έχει ανάγκη να συγκρατεί στο μυαλό του τρεις διαφορετικές οδηγίες και παράλληλα να εκτελεί τη μία από αυτές.

ΥΓ: Οι δύο χάρτες προέρχονται από το Βιβλίο του Μαθητή της Γεωγραφίας της Ε΄ Δημοτικού. Ελπίζω τα καινούρια βιβλία να έχουν λάβει υπόψη τους τη Θεωρία του Γνωστικού Φορτίου...

Βιβλιογραφία

• Garnett, S. (2020). Cognitive load theory: A handbook for teachers. Crown House Publishing Ltd.
• Lovell, O. (2020). Sweller's cognitive load theory in action. John Catt Publication.