Μετάβαση στο κύριο περιεχόμενο

Γιατί όταν γνωρίζεις λίγα πιστεύεις ότι ξέρεις πολλά;

 

Πάνω κάτω όλοι μας έχουμε συναντήσει ανθρώπους που υποστηρίζουν με πάθος τις απόψεις τους σε θέματα στα οποία ούτε ειδικοί είναι ούτε τα γνωρίζουν σε βάθος. Είναι το γνωστό φαινόμενο Dunning-Kruger. Οι άνθρωποι συχνά πιστεύουν ότι είναι ικανότεροι από όσο πραγματικά είναι. Πιθανότατα θα έχετε διαβάσει και αλλού την προηγούμενη φράση. Τι σημαίνει όμως;

Κατ’ αρχάς, όλοι μας σχεδόν γνωρίζουμε σε ποιους τομείς είμαστε αρχάριοι, αδαείς, ανίδεοι. Είναι πολύ δύσκολο να βρεις Έλληνα που να πιστεύει ότι είναι ειδικός στο μπέιζμπολ. Όταν έχουμε μηδενικές γνώσεις το ξέρουμε και δε νομίζουμε ότι έχουμε εκπληκτικές ικανότητες. Το φαινόμενο Dunning-Kruger δεν αναφέρεται σε αυτήν την περίπτωση.

Το πρόβλημα ξεκινάει όταν κάποιος αρχίζει να μεταβαίνει από το επίπεδο του αρχάριου στο επίπεδο του ερασιτέχνη. Εκεί, ενώ οι γνώσεις και οι ικανότητες αυξάνονται συνήθως με βραδύ ρυθμό, η αυτοπεποίθηση επιταχύνει. Εκεί αρχίζουν και τα προβλήματα. Πολλοί άνθρωποι, επειδή είδαν κάποια βίντεο, διάβασαν 5-6 έρευνες, διάβασαν ένα βιβλίο, παρασύρονται και θεωρούν ότι έγιναν ειδικοί. Η αυτοπεποίθησή τους θα μειωνόταν σε αντίστοιχα επίπεδα με τις γνώσεις τους, αν συνέχιζαν τη μελέτη τους για αρκετά χρόνια. Αυτό όμως δε συμβαίνει και έτσι η αυτοπεποίθησή τους παραμένει υψηλή. Το φαινόμενο Dunning-Kruger εμφανίζεται σε αυτήν την περίπτωση: όταν κάποιος σταματά να είναι αρχάριος και αρχίζει να μαθαίνει κάτι καινούριο.

Το φαινόμενο αυτό ερμηνεύει εν μέρει και γιατί δύσκολα αλλάζουν γνώμη διάφοροι συνωμοσιολόγοι, ακόμα και όταν εμπλέκονται σε συζητήσεις με πραγματικούς ειδικούς. Βρίσκονται σε αυτήν τη φάση μετάβασης όπου οι γνώσεις είναι σε πολύ χαμηλό επίπεδο και η αυτοπεποίθηση καλπάζει. Σε αυτό το στάδιο είναι αδύνατο να κάνεις αυτοκριτική και να δεχτείς να εξετάσεις καλόπιστα την αντίθετη άποψη. Άρα, οποιαδήποτε προσπάθεια να μεταπειστούν είναι εκ των προτέρων καταδικασμένη.

Ένας από τους στόχους της διδασκαλίας της κριτικής σκέψης πρέπει να είναι να μάθουν οι μαθητές ότι, αν δεν έχουν εμβαθύνει σε κάποιον τομέα, είναι πολύ δύσκολο να μιλήσουν για αυτόν. Για αυτόν τον λόγο προτείνω στο βιβλίο μου να διδαχτούν οι μαθητές από νωρίς τη στάση της πρόσκλησης: να συνειδητοποιήσουν δηλαδή ότι έχουν ανάγκη την κριτική των άλλων για να αποφύγουν τις εσφαλμένες κρίσεις στις οποίες είμαστε επιρρεπείς όλοι μας ανεξαιρέτως. Για αυτόν τον λόγο αναφέρω ότι πρέπει να καλλιεργηθεί και η στάση της κριτικής διάθεσης· να έχει δηλαδή ο μαθητής την όρεξη να κρίνει αυτά που ακούει, αλλά κυρίως αυτά που υποστηρίζει. Αν δε γνωρίσουν οι μαθητές σε βάθος τις παγίδες στις οποίες πέφτουμε όλοι μας, θα καταλήξουν και αυτοί να μιλούν με πάθος για πράγματα που κατά βάθος αγνοούν.

Βιβλιογραφία

Μιχαηλίδης, Ι. (2020). Διδάσκoντας την κριτική σκέψη στο δημοτικό σχολείο: Πράξη και θεωρία. Επίκεντρο.

Grant, A., (2021). Think again: The power of knowing what you don't know. Penguin.

Σχόλια

Δημοφιλείς αναρτήσεις από αυτό το ιστολόγιο

Η Κάθετη Αφαίρεση

Με την κάθετη αφαίρεση είμαστε όλοι εξοικειωμένοι. Τόσο που αδυνατούμε να καταλάβουμε τις δυσκολίες που συναντούν οι μαθητές της Β΄ Δημοτικού όταν την πρωτοσυναντούν. Ας πάρουμε για παράδειγμα την ακόλουθη αφαίρεση:  53 -19 Τα παιδιά αδυνατούν να κατανοήσουν για ποιον λόγο δανειζόμαστε μια δεκάδα και το 3 στη θέση των μονάδων γίνεται 13 και γιατί στη συνέχεια το 1 στη θέση των δεκάδων γίνεται 2. Σε μας φαίνεται αυτονόητο αλλά, αν το σκεφτούμε λίγο καλύτερα, απλώς έχουμε εξοικειωθεί με τη διαδικασία. Στην πραγματικότητα δεν καταλαβαίνουμε τι κάνουμε. Πώς μπορούμε να ξεπεράσουμε αυτήν την δυσκολία; Mε τη γυναίκα μου, που διδάσκει φέτος στη Β΄ Δημοτικού, προτείνουμε δύο τρόπους. Η ουσία είναι η ίδια, ο τρόπος διδασκαλίας αλλάζει. Στον πρώτο τρόπο η διδασκαλία είναι άμεση (ο δάσκαλος δηλαδή εξηγεί και οι μαθητές παθητικά παρατηρούν). Τα βήματα είναι τα εξής: Α) Παρουσιάζουμε με κυβάκια τον αριθμό 53 δηλαδή με πέντε δεκάδες και τρεις μονάδες, ενώ δίπλα μας έχουμε ένα παιδί που έχει

Για τις κάμερες στην τάξη

Το πρόβλημα με την κάμερα ξεκινάει από τη στρεβλή αντίληψη που έχει πολύς κόσμος για το τι είναι η διδασκαλία. Διαφωνώ με την κάμερα όχι γιατί φοβάμαι να με αξιολογήσουν· όποιος θέλει να μου στείλει μήνυμα και να έρθει. Διαφωνώ γιατί ο μαθητής στο σπίτι δε θα μάθει και ταυτόχρονα θα εμποδίσει και τους άλλους μαθητές στην τάξη να μάθουν.  Γιατί δε θα μάθει ο μαθητής στο σπίτι; Ο πρώτος λόγος είναι ότι οι ανήλικοι δεν είναι ενήλικοι· δεν μπορούν να κάνουν πολλά πράγματα τα οποία τα κάνουμε εμείς με μεγάλη ευκολία. Καθήκον του εκπαιδευτικού είναι να παρέμβει για να καλύψει αυτό το έλλειμμα. Μία από τις παρεμβάσεις είναι να κρατά τους μαθητές προσηλωμένους στο μάθημα. Πώς θα το κάνει αυτό όταν ο μαθητής θα βρίσκεται στο σπίτι; Είναι σίγουρο ότι μετά από ένα χρονικό διάστημα ο μαθητής δε θα τον παρακολουθεί πλην ελαχίστων εξαιρέσεων, ενώ ο ίδιος μαθητής αν ήταν στην τάξη πιθανότητα θα τον παρακολουθούσε.  Δεύτερον, το μάθημα στο σχολείο στηρίζεται στην αλληλεπίδραση του εκπαιδευτικού με τον

Γιατί θέλουμε οι επιμορφωτές να έχουν εφαρμόσει αυτά που μας διδάσκουν;

Στην Ελλάδα τα μεγαλύτερα εκπαιδευτικά προβλήματα θεωρούνται ότι είναι η απουσία αξιολόγησης, η βάση εισαγωγής και άλλα παρεμφερή. Στην πραγματικότητα υπάρχουν πολύ μεγαλύτερα. Λ.χ., συχνά οι ερευνητές ανακαλύπτουν νέες, αποτελεσματικότερες μεθόδους διδασκαλίας, που δύσκολα όμως θα τις δούμε στην τάξη. Γιατί; Πιστεύω ότι συμβαίνει επειδή η θεωρία πρέπει να μετασχηματιστεί για να μπορεί ο εκπαιδευτικός να την εφαρμόσει. Ο συνηθισμένος τρόπος παρουσίασής της δε διευκολύνει τους εκπαιδευτικούς να την αφομοιώσουν. Αυτή είναι και η αιτία που απαιτούμε οι επιμορφωτές να έχουν διδάξει ό,τι αναφέρουν. Από τη στιγμή που τα έχουν διδάξει, μπορούν να μας μιλήσουν διαφορετικά και να μας διευκολύνουν να τα εφαρμόσουμε κι εμείς. Παρακάτω εξηγώ αναλυτικά την άποψή μου.  Αφηρημένες αρχές Ένα βασικό πρόβλημα είναι ότι υπάρχουν αναρίθμητες θεωρίες: ξεκινούν από το δράμα και καταλήγουν στα βιντεοπαιχνίδια. Δεν είναι δυνατόν να ξέρεις να διδάσκεις με όλους αυτούς τους απίθανους τρόπους. Ούτε οι ερευνητές